Diálogu Aberta Prezidente da Repúblika ho Tema “Hametin Pás no Unidade Nasionál” iha Distritu Manatuto ne’ebé foin lalais ne'e hala'o iha Sub-Distritu Laclubar
Populasaun Distritu Manatuto inklui Sub-Distritu 6 hanesan Sub-Distritu Manatuto Vila, Laleia, Lacló, Laclubar, Soibada no Natarbora konsentra hamutuk iha Sub-Distritu Laclubar iha loron Sesta 16 Abríl 2010, hodi hato’o sira-nia preokupasaun ba Prezidente da Repúblika ho ninia kometiva sira. Ekipa Prezidente da Repúblika kompostu husi Prezidente da Repúblika, Vise Ministra Saúde, Sekretáriu Estadu Obras Públika, Sekretáriu Estadu Eletrisidade - Água i Saneamentu, Diretór STAE no Vise Sekretáriu Estadu Agrikultura nian. Reprezentante husi Sub-Distritu 6 hato’o sira-nia Preokupasaun barak kona-ba: Estrada nu’udar Média Komunikasaun Prinsipál nian ba Transporte Terrestres, Merkadu, Rede Satélita Timor Telekom, Agrukultura, kestaun Karreta Ambulánsia ho kuda hodi fasilita médiku sira ba área rurál, Salaun Sorumutu Sub-Distritu nian, kestaun idozu no Antigus Kombatentes, nst.
Prezidente Repúblika husu ba Membru Governu sira atu tau atensaun no halo vizita regulár ba Distritu no Sub-Distritu sira, tanba tuir realidade membru governu sira barak maka hakarak liu ba vizita Distritu Surabaya, Distritu Denpasar no Distritu Singapura, no sira barak gosta ba "Kumu Isin" iha Distritu Surabaya, ha’u la hatene ba "Kumu loos isin ka kumu buat seluk, heheheh" Prezidente da Repúblika hatutan tan nune’e hodi hamnasa. Prezidente da Repúblika hatutan tan katak (OTF-2010) Orsamentu Tinan Fiskál 2010 ne’e boot tebe-tebes maibé la hatene loos osan sira-ne’e ba para hotu iha ne’ebé, tan ne’e Emboot Estadu ne’e deklara tan katak nia sei Veto OTF-2011 bainhira nia haree la tuir nia hakarak. Emboot kompara mós governo Indonézia ne'ebé halo estrada iha tinan 20 ona sei bele dura nafatin to'o agora, maibé estrada ne'ebé governu TL halo foin tinan 1 de'it naksubu ut fali ona.
Ho nune’e ita bele analiza katak Prezidente da Repúblika mós rekoñese katak Governu AMP maka Governu ne’ebé Tolera no Haburas liu Korrupsaun. Projetu konstursaun barak maibé laiha kualidade. Governu AMP laiha MOE, laiha Domin ba Povu no Rai doben ida-ne'e.
Rekadu, dadolin ritmu Timur nian, mai ita haburas ita Lian Tetun, mai ita banati Tetun INL.
Tuesday, April 20, 2010
Monday, March 22, 2010
Gil, ó-nia domin iha ne'ebé (Espresaun Poétika LI)
MTCI (Ministériu Turizmu, Komérciu no Indústria)Gil Alves hakarak luta liu ba Komérciu hodi habokur an
Nia haluha tiha Turizmu no Indústria
Nia halo povu ki’ik sai mukit liután
Haluha tiha nia knaar atu dezenvolve Povu
Haluha tiha nia hahalok fo'er iha tempu Rezisténsia
Oh Gil... bainhira maka ó bele iha domin ba Povu?
Povu ki'ik ne'ebé uluk ó la fiar sira-nia luta
Povu ki'ik ne'ebé uluk ó hamutuk ho Bapa hodi sama sira
Oh Gil...?!
Keta Fahe Natón Kilat ba Povu Ki'ik Sira (Komentáriu)
Nu’udar Forsa tantu Polísia ka Militár, sira-nia dever atu defende Povu iha Nasaun Soberanu ida tanba iha Povu maka hodi iha Nasaun la’ós atu defende Fatuk no Ai, ka Kuda ho Karau. Tan ne’e, Polísia ka Militár laiha direitu atu fahe KILAT ba Povu Sivíl sira hodi oho malu. Polísia ho Militár nia knaar atu defende interese nasionál la’ós interese privadu.
Monday, March 15, 2010
Moris iha Mundu hanesan Komedi (lia murak hosi Charles Chaplin)

Moris iha Mundu hanesan komedi
Moris ne’e hanesan komedi ida, ne’ebé la presiza ensáiu.
Tan ne’e, ó bele hananu, tanis, dansa, no hamnasa hahaek
halo buras kmo’ok liután molok kurtina palku nian taka,
no komedi sei remata lahó basa-liman”.-
Liafuan murak hosi Charles Chaplin
Tradus hosi Aquarius vinte tres
Tribunál nu’udar Dasin (Espresaun Poétika L)
Labele Uza Natoon Portugés iha Tribunál (Komentáriu)
"Preokupasaun Jenerál Taur Matan Ruak nian sai Ita hotu nian"
Ezijénsia husi Jenerál Taur Matan Ruak atu uza lian Portugés iha Tribunál ne’e mós di’ak atu arguidu sira bele inteira liután prosesu julgamentu. Ita hotu hatene katak Tribunal nu’udar Órgaun Soberanu ida hanesan mós ho Lia-Na’in Parlamentu Nasionál sira ne’ebé uza lian Tetun hodi debate LEI sira iha Uma-Fukun, tansá maka Tribunál mós la uza Tetun? Ida-ne’e maka kestaun boot ida-ne’ebé uluk kedas haluha tiha atu dezenvolve. Ha’u pesoál louva jenerál ninia preokupasaun maibé nusa maka uluk kedas la fó ideia ne’e? Tanba karik ha’u lasala, iha ona vítima barak ne’ebé Tribunál viola sira-nia direitu. Iha Arguidu barak maka la hatene ko’alia Portugés ne’ebé pasiénsia de’it hodi hein “Mareta Tribunál” nian tarutu iha meza leten hodi simu sentensa. Tan ne’e, preokupasaun Jenerál nian bele hodi loke Ulun boot Nasaun sira atu keta aumenta nafatin vítima foun iha Tribunál.
Ezijénsia husi Jenerál Taur Matan Ruak atu uza lian Portugés iha Tribunál ne’e mós di’ak atu arguidu sira bele inteira liután prosesu julgamentu. Ita hotu hatene katak Tribunal nu’udar Órgaun Soberanu ida hanesan mós ho Lia-Na’in Parlamentu Nasionál sira ne’ebé uza lian Tetun hodi debate LEI sira iha Uma-Fukun, tansá maka Tribunál mós la uza Tetun? Ida-ne’e maka kestaun boot ida-ne’ebé uluk kedas haluha tiha atu dezenvolve. Ha’u pesoál louva jenerál ninia preokupasaun maibé nusa maka uluk kedas la fó ideia ne’e? Tanba karik ha’u lasala, iha ona vítima barak ne’ebé Tribunál viola sira-nia direitu. Iha Arguidu barak maka la hatene ko’alia Portugés ne’ebé pasiénsia de’it hodi hein “Mareta Tribunál” nian tarutu iha meza leten hodi simu sentensa. Tan ne’e, preokupasaun Jenerál nian bele hodi loke Ulun boot Nasaun sira atu keta aumenta nafatin vítima foun iha Tribunál.
Thursday, March 4, 2010
Na'i Ami sei Labarik (Espresaun Poétika XLIX)
Ki’ik Husu Sadere Boot Fase-Liman (Espresaun Poétika XLVIII)
Ema boot dudu ki’ik - tama rai ku’ak
Ki’ik tama rai ku’ak - boot dada-an
Ema boot bolu ki’ik - tama sala laran
Ki’ik husu sadere - boot fase liman
~o0o~
Desizaun Tribunál la Tuir Evidénsia (Komentáriu)


Salsinha hetan sentensa tinan 10 fulan 8, Susar hetan tinan 16, enkuantu Angeliana Pires livre
"Tribunál la justu ba povu-ki'ik"
Tribunál hatún sentensa tinan 8,4 ba KIAK tanba uza kilat ho ilegál iha krize 2006, ida-ne’e maka sei sai hela polémika boot ba povu tomak tansá maka KIAK ema simples ida nu’udar membru eiz-FALINTIL bele kaer fali kilat no kilat ne’e mai husi ne’ebé loos, karik kilat ne’e mai husi emboot ruma entaun sé maka tenke responsabiliza loos? atu tau todan de'it ba KIAK?
Tuir fali, kona-ba Trajédia Onze Fevereiru, sentensa ne’ebé hamonu ba Amaro da Costa alias SUSAR, Domingos Amaral,Gilson da Silva, Paulo Neno Leos, Marcelo Caetano, Gilberto Suni Mota, Joanino Maria Guteres, Egido Lay de Carvalho, Ismail Sansão no ba arguidu Caetano dos Santos sira hotu hetan kastigu tinan 16, ba atentadu P.R iha Meti-Aut.
Iha parte seluk, Salsinha hetan sentensa tinan 10,8 ho ninia kompañeiru sira hanesan: Avelino da Costa, Bernardo da Costa, Alexandre de Araujo, Januari Babo, Julio Soares Guteres, Juliao Antonio Soares, Adolfo da Silva, Raimundo Maia, Gaspar Lopes, Jose Agapito Madeira, Quintino Esprito Santo, Jose Ventura, Fransisco Ximenes, sira hotu hetan tinan 9,4 ba emboskada / asaltu convoy P.M nian iha Balibar, enkuantu Angelina Pires ne’ebé sempre mensiona nu’udar autór ba krime hamutuk ho Tito Tilman, Alfredo Andrade no Joao Amaral hetan liberdade totál tanba laiha evidénsia forte. Sentensa ne’e tribunál hatún ba sira horisehik (Kuarta,3/ 3/ 2010), maibé Angelina Pires seidauk satisfeitu nafatin ba desizaun tribunál ne’e tanba tuir nia katak problema ne’e tuir loloos tenke envolve mós ho ulun-boot balun iha nasaun ne’e. Bainhira jornalista sira entrevista, nia dehan “Ha’u sei luta nafatin hodi buka lia-loos ba justisa hamutuk ho povu ki’ik sira iha Timor-Leste”, tanba boot sira-nia hahalok povu ki’ik hetan susar, signifika desizaun tribunál la justu tuir komentáriu husi Advogadu Manuel Sarmento ne’ebé nia dehan katak laiha evidénsia ne’ebé forte tanba ne’e sira hirak ne'e seidauk merese atu simu kastigu hanesan-ne’e.
Thursday, February 25, 2010
Prezidente Horta Preokupa ba Free Sex Buras iha TL (Komentáriu)
Imigrasaun Labele Dukur
Prezidente Ramos Horta preokupa loos ho problema free sex ne’ebé buras tebes oras-ne’e, no movimentu droga ne’ebé la’o maka’as iha rai laran, tan ne’e Horta hakarak atu kombate Prostituisaun no Droga. Preokupasaun Horta ne’e hanesan Pozisaun Estadu nian, maibé tuir ha’u nia haree Estadu ho Igreja maka tenke hamutuk hodi kombate Prostituisaun no Droga ne’ebé tama husi rai li’ur tenke prende kedas hodi prosesa, husu ba “Imigrasaun Labele Dukur”, nune’e mós ha’u haree kona-ba Prostituisaun sei susar atu kombate tanba iha ligasaun ho emprezáriu no membru governu barak, ibun dehan hakarak kombate maibé laran lafó, iha kotuk sira sei apoia nafatin.
Prezidente Ramos Horta preokupa loos ho problema free sex ne’ebé buras tebes oras-ne’e, no movimentu droga ne’ebé la’o maka’as iha rai laran, tan ne’e Horta hakarak atu kombate Prostituisaun no Droga. Preokupasaun Horta ne’e hanesan Pozisaun Estadu nian, maibé tuir ha’u nia haree Estadu ho Igreja maka tenke hamutuk hodi kombate Prostituisaun no Droga ne’ebé tama husi rai li’ur tenke prende kedas hodi prosesa, husu ba “Imigrasaun Labele Dukur”, nune’e mós ha’u haree kona-ba Prostituisaun sei susar atu kombate tanba iha ligasaun ho emprezáriu no membru governu barak, ibun dehan hakarak kombate maibé laran lafó, iha kotuk sira sei apoia nafatin.
Wednesday, February 17, 2010
Uma-fukun manas fali ho violénsia (Komentáriu)
Lia-Na'in sira deskute malu to'o ida sai vítima
Kazu deskute ka debate to’o baku malu entre Deputadu sira akontese beibeik iha nasaun barak iha Ázia, n.e. iha Japaun, Koreia, Xina nst, maibé kazu deskute malu horisehik iha Uma-fukun entre Lia-na'in P.D no FRETILIN sai úniku uitoan, tanba liutiha ne’e, joven P.D sira ataka no baku fali Deputadu Osório Florindo iha li’ur. Ida-ne’e maka kazu ne’ebé foin akontese ba dahuluk ba Nasaun Demokrátiku ida hanesan Timor-Leste iha mundu tomak. Ita hotu espera katak kazu horisehik tenke prosesa tuir lei, karik lae ba futuru sei akontese tan kualkér sidadaun simples ida bele kontinua baku fali Deputadu ka membru Governu ruma, nst tuir ninia hakarak.
Kazu deskute ka debate to’o baku malu entre Deputadu sira akontese beibeik iha nasaun barak iha Ázia, n.e. iha Japaun, Koreia, Xina nst, maibé kazu deskute malu horisehik iha Uma-fukun entre Lia-na'in P.D no FRETILIN sai úniku uitoan, tanba liutiha ne’e, joven P.D sira ataka no baku fali Deputadu Osório Florindo iha li’ur. Ida-ne’e maka kazu ne’ebé foin akontese ba dahuluk ba Nasaun Demokrátiku ida hanesan Timor-Leste iha mundu tomak. Ita hotu espera katak kazu horisehik tenke prosesa tuir lei, karik lae ba futuru sei akontese tan kualkér sidadaun simples ida bele kontinua baku fali Deputadu ka membru Governu ruma, nst tuir ninia hakarak.
Thursday, January 7, 2010
Major Ular iis kotu husik hela Kuartél ho Kompañeiru Luta na’in-sira (Tatoli)
Major FDTL Virgílio dos Anjos ne’ebé koñesidu ho naran revolusionáriu ULAR RIHIK, iha kuarta-feira 6 de Janeiru 2010 loromanas mate derepente de’it iha hariis-fatin iha Kuartél FDTL, maske konsege duni lori ba Ospitál maibé destinu reponde oin-seluk. Iha tempu rezisténsia nia sai nu’udar Komandante Rejiaun 2 Zona Leste, ikus liu nu’udar Komandante Rejiaun 4/ Zona Fronteira, iha tempu ukun-an nia deside atu mantein nafatin nu’udar Forsa Defeza, nia simu diviza nu’udar majór ho Kargu Komandante Unidade Pesoál to’o oras ne’ebé nia iis kotu husik hela Kuartél, husik hela nia maluk Forsa no familia tomak (fen-kaben ida ho oan na'in-5), Adeus Major!!! Wednesday, January 6, 2010
Kazu Delta Nova (Komentáriu)
Primeiru Ministru sai Loyo tiha
.
Kazu Delta Nova ne’ebé rezulta joven ida mate liu, no ida fali kanek todan ne’ebé akontese molok tama tinan foun 2010 halo ema hotu hakfodak, hahú hosi populasaun ki’ik to’o emboot sira. Kazu ne’e akontese iha Segunda-feira kalan molok tama ba loron 29 Dezembru 2009 nian. prezidente da Repúblika JR Horta hato’o ninia kondolénsia ba joven ne’ebé mate hodi husu atu espulsu diretamente no halo lalais investigasaun ida-ne’ebé kle’an ba kazu ne’e. Greogorio Saldanha, Koordenadór Organizasaun 12 Novembru lamenta tebes ba hahalok-at ne’ebé membru polísia sira hatudu iha Delata-Nova foin lalais ne’e. Tuir fali Primeiru Ministru X.Gusmão hato’o ninia kondolénsia hodi hateten katak polísia sira nia atitude ne’e “Halo Ami Loyo Tiha Kedas...” hehe mas Gus kok loyo.......?
.
Tuir fali iha kalan despedida tinan-tuan 2009 no tinan-foun 2010 nian, joven sira-ne’ebé hela iha bairu Komarka kotuk sona mate joven Kulau ida no ikus liu sira baku kanek membru FDTL ida. Joven ne’ebé mate sei iha Ospitál hodi hala’o autópsia enkuantu membru FDTL ne’ebé kanek todan sei hala’o tratamentu iha mós Ospitál Guido Valadadres.
.
Hori kalan liuhusi konferénsia imprensa, Adjuntu PNTL Afonso de Jesus deklara katak kona-ba Kazu Delta Nova, suspeitu sei suspende hodi submete ba investigasaun maibé família vítima sira lakohi polísa rasik maka atu halo investigasaun, sira prefere komisaun independente ida maka atu hala’o investigasaun, oinsá ho ita-boot sira-nia komentáriu?!
Thursday, December 24, 2009
Limpeza Jerál Nu’udar Mensajen Natál nian (Komentário)
“Povu Lakon Konfiansa Tanba Domin ba Sira Laiha”
Governu liuhusi PM ministru Xanana Gusmão ho funsionáriu tomak hosi ministériu oioin hamutuk ho Populasaun iha sidade Dili hori sehik dadeer hahú tuku 7:30 hala’o Limpeza Jerál molok tama Natál. Hosi motor to’o karreta roda haat inklui taxi no mikroleta sira, la halai to’o tuku 12:00 maka foin hahú fali ho movimentu. Situasaun Dili hori sehik dadeersan sai badín no hakmatek loos… ita só haree de’it maka funsionáriu ho povu sira-ne’ebé hala’o limpeza. Ida-ne’e hatudu katak Governu hadomi duni sidade Dili no gosta duni atu haree Dili sai moos. La’os hadomi de’it sidade Dili maibé einjerálmente Governu mós hadomi ninia funsionáriu sira hodi fó saláriu ida ho naran DÉSIMU-TERSEIRU (bonus Natál), ba fulan Dezembru nian.
Limpeza hori sehik ita haree kapáz duni maibé iha buat ida-ne’ebé halo ha’u nia laran la kontente maka: “Polísia sira baku arbiru populasaun sira molok no durante limpeza, ida-ne’e hatudu katak Polísia sira aplika oitoan ditadura Militár” hanesan ita haree iha notísia TVTL kuarta kalan (23,12/09), ha’u pesoál la konkorda ho hahalok hirak-ne’e, “Povu Lakon Konfiansa Tanba Domin ba Sira Laiha”.
Tuir mai iha pergunta ida fali: Seráke Governu hadomi ninia funsionáriu sira, Governu bele hadomi mós ninia povu fila-liman-na’in sira? Sira-ne’ebé fa’an modo-tahan no obralan sira iha dalan ibun ne’ebé fa’an de’it iha loro-laran/ udan-laran hodi tau netik sira iha fatin seguru ruma hodi bele fa’an sira-nia sasán ho konfortu no hakmatek? Karik maka iha domin duni sei realiza, ita hein!!!
Ksolok Festa Natál no Rahun di’ak ba Tinan Foun 2010 ne’ebé sei nakonu ho Pás, Alegria no Dezenvolvimentu.
Limpeza hori sehik ita haree kapáz duni maibé iha buat ida-ne’ebé halo ha’u nia laran la kontente maka: “Polísia sira baku arbiru populasaun sira molok no durante limpeza, ida-ne’e hatudu katak Polísia sira aplika oitoan ditadura Militár” hanesan ita haree iha notísia TVTL kuarta kalan (23,12/09), ha’u pesoál la konkorda ho hahalok hirak-ne’e, “Povu Lakon Konfiansa Tanba Domin ba Sira Laiha”.
Tuir mai iha pergunta ida fali: Seráke Governu hadomi ninia funsionáriu sira, Governu bele hadomi mós ninia povu fila-liman-na’in sira? Sira-ne’ebé fa’an modo-tahan no obralan sira iha dalan ibun ne’ebé fa’an de’it iha loro-laran/ udan-laran hodi tau netik sira iha fatin seguru ruma hodi bele fa’an sira-nia sasán ho konfortu no hakmatek? Karik maka iha domin duni sei realiza, ita hein!!!
Ksolok Festa Natál no Rahun di’ak ba Tinan Foun 2010 ne’ebé sei nakonu ho Pás, Alegria no Dezenvolvimentu.
Thursday, September 10, 2009
Lia-Na'in sira iha Uma-Fukun tenke Mental Karau-timur (Komentáriu)
Doko Bosok De'it...Monu Tiha Ona
-
Atu sai Lia-na’in / Ibun-na’in ne’ebé tur iha Uma-fukun hodi deskute no deside povu no Nasaun nia moris tenke ruin-tós / kulit-mahar / mentál karau-timur, labele mental-krupuk hanesan Lia-na’in sira daudaun ne’e. Halo nusá maka PR doko bosok de’it rejigna-an sira ta’uk kedas? PR hamnasa to'o kabun moras…”tanba sira konvoka kedas Plenária Ekstra-Ordinária ida hodi afavór fali PR nia viajen ba estranjeiru..."doko bosok de’it ta’uk tiha ona”. Haree rasik ba, saída makne, Emboot Nasaun rasik maka la respeita na'i-ulun Uma-Fukun sira, la hakru'uk ba Lei... oinsá povu ki'ik sira???
Tuesday, September 8, 2009
Kuruk-Lidun Noventa Nove (Espresaun Poétika XLVII)
-
Kuruk-Lidun ba We-Gaba
Sa’e Foho Kuruk-Lidun ho matebeen
Fen-oan la’o ketak, la’en la’o ketak
Tama to’o We-Gaba toba fen-laek
Hateke tun-sa’e, toba fen-laek
~o0o~
Fen-oan la’o ketak, la’en la’o ketak
Tama to’o We-Gaba toba fen-laek
Hateke tun-sa’e, toba fen-laek
~o0o~
.
Dadolin ne’e hodi hanoin hikas biban ne’ebé Milísia Mahadomi (Manatuto Hadomi Otonomi) sira duni ami iha loron 6 Setembru 1999 lokraik, membru milísia ida naran Henrique Leki konsege karrega Get-3 (Jetrês) hatudu mai ami, ha’u halai ho kolega na’in-rua, ida ha’u nia primu naran Manaduk ida fali kolega naran Ma’ibik. Ami na’in-tolu halai hosi Aiatalaran tama Aiteas ba natar laran tama foho hun Kuruk-Lidun. Iha ne’ebá ami feto-mane, hosi labarik to’o ema boot toba hamutuk iha Laleo ida (uma hodi hein hare). To’o kalan maizumenus tuku 8 kalan milísia Mahadomi sira hahú sunu uma iha Manatuto laran. Ami haree hetan mós Tim Saka sira akompaña populasaun lubun ida ho karreta-motór maka kuaze sura labele hosi Dili ba hikas Baucau.
-
Dadérsan ami hahú halai sa’e foho, momentu ne’ebá ha’u lahatene loos atu halai sa’e ba ne’ebé makné? ha’u la’o tuir de’it kolega sira to’o ba mota ida naran We-Gaba maka ami halo akamapamentu ami nian iha ne’ebá.
-
Iha ha’u nia belun di’ak ida naran Armada konsege hasai matabeen, ha’u haree nia matabeen hanesan loloos batar hibrida musan hat maka turutun sigidu ba nia hirus-matan. Nia la ko’alia barak, nia dehan de’it ”ha’u hanoin ha’u nia kaben ho ha’u nia oan sira tanba sira halai ketak tiha, lahatene loos sira oras ne’e iha ne’ebé?!”. Maluk ne’e tanba nia nu’udar responsavel klandestina be, nia sa... guarda-kosta sira maka akompaña nia, maibé bainhira Milísia nia kilat tarutu... guarda-kosta sira halai ketak ba’inó responsavel halai ketak, oh oh ohhhhhhhhh.... no ba'inó nia kaben ho oan lahatene guarda-kosta ida-ne’ebé maka hein oooh lahatene loos. Tan ne’e maka ha’u halo fali dadolin oan iha leten hodi hanoin hikas biban ne’ebá.
Dadérsan ami hahú halai sa’e foho, momentu ne’ebá ha’u lahatene loos atu halai sa’e ba ne’ebé makné? ha’u la’o tuir de’it kolega sira to’o ba mota ida naran We-Gaba maka ami halo akamapamentu ami nian iha ne’ebá.
-
Iha ha’u nia belun di’ak ida naran Armada konsege hasai matabeen, ha’u haree nia matabeen hanesan loloos batar hibrida musan hat maka turutun sigidu ba nia hirus-matan. Nia la ko’alia barak, nia dehan de’it ”ha’u hanoin ha’u nia kaben ho ha’u nia oan sira tanba sira halai ketak tiha, lahatene loos sira oras ne’e iha ne’ebé?!”. Maluk ne’e tanba nia nu’udar responsavel klandestina be, nia sa... guarda-kosta sira maka akompaña nia, maibé bainhira Milísia nia kilat tarutu... guarda-kosta sira halai ketak ba’inó responsavel halai ketak, oh oh ohhhhhhhhh.... no ba'inó nia kaben ho oan lahatene guarda-kosta ida-ne’ebé maka hein oooh lahatene loos. Tan ne’e maka ha’u halo fali dadolin oan iha leten hodi hanoin hikas biban ne’ebá.
-
Iha loron 11 Setembru ha’u ho tiu Masála ho tan tiu Simião Latiboe koko ba buka ai-han iha Kairui, populasaun balu sei iha ne’ebá maibé ai-han atu sosa hanesan fos, sigaru, kafé-rahun ka masimidar sira laiha, ha’u konsege tama ba maluk responsavel klandestina ida nia uman ba han netik etu bikan ida ho susu-been kopu boot ida. Maluk ne’e oras ne’e nu’udar ajente PNTL iha Laleia, ha’u haluha tiha nia naran. Ami filafali liu nafatin mota laran hetan fali ha’u nia kolega na’in tolu iha Lu-Amut (kakeu-abut), iha kuaze tuku 4 lokraik, ami hodi hasai foto hamutuk maka iha leten. Ami fahe malu tiha, ami sa’e nafatin ba leten hetan fali maluk ida naran João Timótio ho ninia família sira, rai mós nakukun dadauk ona nia haruka ami toba de’it ona. Nia te’in etu sanan boot ida ho modo na’an rusa matak kahur ho supermie oitoan, ami lufu-lafu to’o mós hotu tiha ami toba iha ne’e ona. Dadersan nakukun hela ami la’o fali ona, to’o iha mota-ulun ha’u hetan fali ha’u nia subriñu Maunó (Pedro Guntur alias Maukorta) ho joven Becora na’in tolu, ami rua hakfodak tanba bele hetan fali malu iha rai fuik ida ne’ebá. Ami ko’alia lalais de’it fahe kedas malu, sira kontinua viajen ba Waimori hamutuk FALINTIL sira, ami fila hikas ba akampamentu We-Gaba nian.
Ami akampa iha mota ninin We-Gaba (Bee-kaskadu) hosi loron 7 to’o 13 Setembru ’99 ami muda sa’e fali ba segundu Akampamentu iha mota ninin Mata-Ahuk (Matan-malahuk ). Iha Mata-Ahuk ami simu orden hosi komandu FALINTIL dehan di’ak liu tun hotu ba rai tetuk, atu bele fasil hetan asesu ba ai-han ne’ebé aviaun hatún hosi leten mai, ho nune’e iha loron 16 Setembru ami muda sa’e foho as ida nia tutun, tun fali hosi foho nia sorin ba loro-sa’e tama ba mota Lu-Amut, tun nafatin mota ba natar-laran Tabaku-Rón (tabaku-tahan ) Kairui nian besik nafatin mota ninin. Iha natar-laran Tabaku-Rón ami harii fali ami-nia terseiru akampamentu. To’o loron 1 Outubru, udan hahú monu-rai, ami muda tama fali ba Kairui laran ba hela hamutuk maluk profesor ida naran Tomé, oras ne’e nia nu’udar ofisiál PNTL iha dist. Manatuto to’o loron 7 Outubru maka ami tun fali mai Manatuto, mai haree fali Manatuto nia oin foun, ne’ebé nakonu ho motuk nakonu ho latun, nakolnu ho lalar-asu, nakonu ho matabeen. Ha’u konsege toba iha Manatuto, Hiban-Rasa (Hiban-as) kalan ida de’it. Iha dadersan 8 Outubru, ha’u halót ha’u nia sasán ba hein karreta hosi loro-sa’e hodi mai fali Dili. Bainhira ha’u to’o uma, ha’u hakfodak tanba uma laran mamuk, milísia kedua sira lelán hotu. Ha’u hetan de’it liafuan ida subriñu Maunó maka hakerek dehan: ”Biar hangus asal merdeka” (”Husik motuk karik ba, naran katak ita ukun rasik-an”)
Ami akampa iha mota ninin We-Gaba (Bee-kaskadu) hosi loron 7 to’o 13 Setembru ’99 ami muda sa’e fali ba segundu Akampamentu iha mota ninin Mata-Ahuk (Matan-malahuk ). Iha Mata-Ahuk ami simu orden hosi komandu FALINTIL dehan di’ak liu tun hotu ba rai tetuk, atu bele fasil hetan asesu ba ai-han ne’ebé aviaun hatún hosi leten mai, ho nune’e iha loron 16 Setembru ami muda sa’e foho as ida nia tutun, tun fali hosi foho nia sorin ba loro-sa’e tama ba mota Lu-Amut, tun nafatin mota ba natar-laran Tabaku-Rón (tabaku-tahan ) Kairui nian besik nafatin mota ninin. Iha natar-laran Tabaku-Rón ami harii fali ami-nia terseiru akampamentu. To’o loron 1 Outubru, udan hahú monu-rai, ami muda tama fali ba Kairui laran ba hela hamutuk maluk profesor ida naran Tomé, oras ne’e nia nu’udar ofisiál PNTL iha dist. Manatuto to’o loron 7 Outubru maka ami tun fali mai Manatuto, mai haree fali Manatuto nia oin foun, ne’ebé nakonu ho motuk nakonu ho latun, nakolnu ho lalar-asu, nakonu ho matabeen. Ha’u konsege toba iha Manatuto, Hiban-Rasa (Hiban-as) kalan ida de’it. Iha dadersan 8 Outubru, ha’u halót ha’u nia sasán ba hein karreta hosi loro-sa’e hodi mai fali Dili. Bainhira ha’u to’o uma, ha’u hakfodak tanba uma laran mamuk, milísia kedua sira lelán hotu. Ha’u hetan de’it liafuan ida subriñu Maunó maka hakerek dehan: ”Biar hangus asal merdeka” (”Husik motuk karik ba, naran katak ita ukun rasik-an”)
Friday, September 4, 2009
Komemorasaun Rezultadu Votasaun Referendu nian ba dala sanulu (komentáriu)
Ian Martin ho kolega uluk nian sira,
enkuantu ida kraik
Quatro Amigos hamutuk ho Teki nurak sira
-
Rezultadu Votasaun Referendu nian, ohin halo tinan sanulu ona, hanoin hikas fali Biban ne’ebé Timoroan tomak rona rezultadu, sira-ne’ebé manán halai sa’e foho, sira-ne’ebé lakon halai ba Atambua. Sira ne’ebé halai sa’e foho, halai ho ta’uk, haksolok nafatin maske iha maluk balu mak mate, maske uma-fatin milísia sira sunu motuk…biar motuk naran katak ukun rasik-a…sira-ne’ebé halai ba Atambua, halai ho ta’uk, ho moe no ho laran susar mós. Ahi-suar no ahi-latun fahe ita grupu rua, grupu Otnomia no grupu Independénsia, bainhira udanbeen fase moos tiha motuk no latun, programa foun tama kedas ba rekonsiliasaun ho nahe biti-boot.
Monday, August 24, 2009
Korrida Bisikleta




hodi komemora loron Referendu
ne'ebé monu iha 30 Agostu tinan tinan.
-
Ohin Korrida Bisikleta hahú tuku 7 dadér hosi Palásiu Prezidensiál Bairro Pité ho diresaun ba Baucau, Viqueque, Loilubu, Natarbora, Belaluhu, Betano, Same, Ainaro, Maubisse Aileu no tama fali Dili liuhosi Tibar, finál iha nafatin Palásiu Prezidensiál foun Bairu Pité. Estrada diresaun Baucau ohin dadér taka totál hahú dader to’o lokraik. Siklista sira kompostu hosi Timoroan no estranjeiru sira hamutk atus tolu-nennulu resin. (resin hira karik, info ladún klaru)
-
Ohin Korrida Bisikleta hahú tuku 7 dadér hosi Palásiu Prezidensiál Bairro Pité ho diresaun ba Baucau, Viqueque, Loilubu, Natarbora, Belaluhu, Betano, Same, Ainaro, Maubisse Aileu no tama fali Dili liuhosi Tibar, finál iha nafatin Palásiu Prezidensiál foun Bairu Pité. Estrada diresaun Baucau ohin dadér taka totál hahú dader to’o lokraik. Siklista sira kompostu hosi Timoroan no estranjeiru sira hamutk atus tolu-nennulu resin. (resin hira karik, info ladún klaru)
-
Imajen ida iha leten liu tuir hela entrevista maka Timoroan ne'ebé konsege tama to'o finál maske la'ós nu'udar vensedór / hahú hosi Dili iha 24 Agostu tama fali hosi Tibar iha 27 Agostu
Thursday, August 20, 2009
Loron FALINTIL - / Reflesaun badak
Ohin, FALINTIL nia loron ba tolunulu resin-hat,
FALINTIL ne’ebé hamrik hosi foin sa’e FRETILIN oan sira nu’udar liman kro’at povu nian hodi hasoru inimigu, hodi defende militantes no povu tomak, fo an ba mate, rejiste iha funu naruk nia laran iha ai-laran, foho leten, fatuk ku’ak sira tan rai doben ida-ne’e. FALINTIL maka Úniku Forsa Armada ne'ebé Luta ho domin no Sakrifísiu tomak, soe hela inan-aman no família tomak, hodi oferese an tomak ba rai doben ida-ne'e atu hakat ba ukun rasik-an. Karik laiha FRETILIN, FALINTIL mós sei laiha, karik laiha FALINTIL, Timoroan mós sei la ukun an, karik laiha militante no simpatizante FALINTIL mós sei lamoris naruk, (FRETILIN-FALINTIL-Povu-INDEPENDENSIA), Viva FALINTIL! VIVA POVU MAUBERE!
FALINTIL ne’ebé hamrik hosi foin sa’e FRETILIN oan sira nu’udar liman kro’at povu nian hodi hasoru inimigu, hodi defende militantes no povu tomak, fo an ba mate, rejiste iha funu naruk nia laran iha ai-laran, foho leten, fatuk ku’ak sira tan rai doben ida-ne’e. FALINTIL maka Úniku Forsa Armada ne'ebé Luta ho domin no Sakrifísiu tomak, soe hela inan-aman no família tomak, hodi oferese an tomak ba rai doben ida-ne'e atu hakat ba ukun rasik-an. Karik laiha FRETILIN, FALINTIL mós sei laiha, karik laiha FALINTIL, Timoroan mós sei la ukun an, karik laiha militante no simpatizante FALINTIL mós sei lamoris naruk, (FRETILIN-FALINTIL-Povu-INDEPENDENSIA), Viva FALINTIL! VIVA POVU MAUBERE!
Wednesday, August 19, 2009
Kurobohkan bentengmu kawan (Espresaun Poétika XLVI)
Kurobohkan
bentengmu kawan
*
Kita adalah satu, kita adalah sama
Yang bernaung di satu atap
Satu tanah air dan satu daratan
Satu turunan yang beda pendapat
--
Dari satu saudara menjadi lawan
Dipisahkan oleh benteng Dua Opsi
Melahirkan pertentangan dan lumuran darah
Melahirkan permusuhan dan kebencian
---
Kawan... akhirnya terjawab jua
Biar amarahmu setinggi langit
Biar ancamanmu tersebar di seantero Timor Leste
Biar benteng Otonomimu sekeras baja
Kuhadapi dengan tenang
Tak gemetar, tak goyah semangat juangku
Akhirnya... kurobohkan pula bentengmu kawan.
bentengmu kawan
*
Kita adalah satu, kita adalah sama
Yang bernaung di satu atap
Satu tanah air dan satu daratan
Satu turunan yang beda pendapat
--
Dari satu saudara menjadi lawan
Dipisahkan oleh benteng Dua Opsi
Melahirkan pertentangan dan lumuran darah
Melahirkan permusuhan dan kebencian
---
Kawan... akhirnya terjawab jua
Biar amarahmu setinggi langit
Biar ancamanmu tersebar di seantero Timor Leste
Biar benteng Otonomimu sekeras baja
Kuhadapi dengan tenang
Tak gemetar, tak goyah semangat juangku
Akhirnya... kurobohkan pula bentengmu kawan.
Subscribe to:
Posts (Atom)




