Friday, June 5, 2020

Odamatan Rai Nian Taka Metin Duni (e.p 187)

Coronavirus fulun mihis ona
Kutun mate daudauk ikun kuaze tuk
Coronavirus mai doko rai
Halo ema ta'uk-an sulan iha uma
Fó biban ba família  hetan subsídiu.
-
Moras ida-ne’e nu’udar pesti ida
Nia sa’e aviaun tama ita rain
Mai buka ita hodi habelar nia kutun 
Durante fulan rua dalan klot hela
Subsídiu fulan rua sei tun duni.
-
Coronavirus fulun dois ona
Anin hu namtate hela de’it naran
Governu deside loke livre fali
Movimentu rai laran normal hikas
Komunidade nadodon tama sede suku.
-
Agradese ba Ekipa Covid-dezanove
Serbisu maka'as iha liña oin
Hatudu duni responsabilidade
Kontrola mantein estabilidade.
-
To’o ona tempu atu haksolok
Hananu tebe dahur iha bairru laran
To’o ona tempu, mai tan malu
Hasoru fali malu hanesan uluk.
-
Orasaun loron kalan funan mosu duni
Rai lulik matebian taka metin duni
Taka metin duni tuir ita-nia hamulak
Taka metin duni dalan ba pesti ne'e.
-
Maske ikun tuk mós tenke kuidadu
Biar kutun mate mós tenke matan moris
Matan moris, tan nia bele da’et fali
Bainhira importasaun, tama foun mai.
-
Biar livre karik ba, mantein regra Covid
Uza ó-nia máskara bainhira atu sai
Mantein nafatin distánsia fízika
Keta haluha mós fase
liman ho sabaun.   
(ff)

Saturday, May 30, 2020

Dollar Falsu Hahú Loke Nia Liras (ep.p 186)


Matan moris neon na’in ba Dollar Falsu
Nia dolar nonook tama bairru laran
Nia ladún boot ladún mahar
Ladún todan hanesan orijinál.
-
Nia koko tama ona iha kios balun
Kios na’in koñese tiha lakohi simu
Fihir didi’ak, sukat ho dollar tebes
Fó filafali ba dollar falsu na’in.
-
Balun dehan nia mai sobu ekonomía
Balun dehan  nia mai atu sosa votus
Ita hakarak hatene, sé loos mak espalla
Ita tenke hatene na’in ba sé.
-
Keta lori dollar falsu hodi lohi povu
Kuitadu kasian ami povu ki’ik
Keta lori dollar falsu manipula povu
Kuitadu kasian povu aileba.
~::~

Thursday, May 21, 2020

Ambeluk Iha-ne’ebé (e.p 185)

Horisehik bainrua belu bá ne’ebé
La rona tan knananuk furak kantiga foun
Ahi matan eFBí ó hamate tiha
Subar-an ida-ne’e is la sai.
- 
Bainhira hasoru malu sei dada lia
Hamnasa hamutuk nu’u baibain
Lia salak oan ruma lalika rai
Nu’udar na’an ruin soe ba asu
Nu’udar hahán sin fakar ba fahi.
~::~

Sunday, May 17, 2020

Bainhira (e.p 184)

Nadodon rame-rame bá sede suku
La’o butuk sena malu sede suku oin 
Hakarak hatene lala’ok ruma
Hakarak simu netik tatoli foun.
-
Sai hosi uma ho laran metin
Ho laran metin tan tuir promesa
Promesa la kona ho lia menon
Halo ema kole let la’o bá mai.
-
Filafali bá uma tur hanoin
Bainhira loos mak bele tun mai
Tun mai halo povu laran haksolok
Mosu mai halo povu laran maus netik.
~::~

Wednesday, May 13, 2020

Tiu Amanu Kole Let (e.p 183)

Tiu Amanu tun mai hosi Maubisi
Lori nia repollu no fehuk ropa
Tama mai merkadu fa'an la folin
Tur maramaran hodi hateke hela.
-
Kompradór tama sai fihir hela de'it
Labele sosa, tan doit rahun mihis
Kuitadu "refoilu peuk rofa" la polin tan
Tiu Amanu filafali ho laran susar.
~::~

Tuesday, May 12, 2020

Ha'u-nia Surat (e.p 182)

Surat ida ha'u fó ba Noi
Noi simu duni ka lae 
Se Noi lakohi karik 
Fó filafali ha'u-nia surat. 
-
Surat ne'ebé ha'u fó ba Noi 
Noi le duni ka lae 
Se Noi sei estuda karik 
Ha'u hein fali resposta.
~::~

Thursday, April 30, 2020

Seidauk Arranka Dada-an Fali (e.p 181)

Nu’udar mikrolet, buka pasajeiru
Pasajeiru book-an sa’e mikrolet
Sa’e koko tur tama, hein tan lai
Seidauk arranka balun tun fali.
 -
Sofér mikrolet hein ho ajudante
Halibur pasajeiru tuir kapasidade
Pasajeiru hein kleur, tun filafali
Maun sofér fiar-an la’o bá oin.
 -
Fiar-an de'it, atu fiar tan sé
Fiar-an de'it, atu katak tan sá
Hein tan lai, hodi hein tan sé
Hein loron to’o kalan, hein mak hein.
~::~

Tuesday, April 28, 2020

Hamaluk Malu Ho Lia Ida De’it (e.p 180)

Buka belun di'ak iha susar laran
Hamaluk malu atu kore susar hotu
Tur hamutuk iha biti boot
Mama malus hamutuk lia ida de’it.
 -
Iha dalan klaran sai oin seluk
Hanoin oin seluk dalan sai sanak
Tuur hamutuk fali atu hili lia foun
Maluk balun hakarak balun lakohi.
 -
Hamaluk ida-ne’e sai folin laek
Lia-anin deskobre maluk seluk nia hanoin
Maluk ho maluk hata’uk malu
Hata’uk maluk tan ta’uk lakon belun.
~::~

Saturday, April 25, 2020

Estudante Sira Mai Hosi Tasi-Balu (e.p 179)

Estudante oan sira hosi tasi-balu
Fila hikas mai liuhosi fronteira
Hafuhu rai, menas  ba malu
La hosi Dalan Boot, hosi Laho Dalan
 -
Autoridade kompetente hein mota ain
Jornalista ho Kamera foka entrevista
Estudante oan sira tama Kontra Bandu
Estadu Emerjénsia aplika liu ona.
 -
Sira halai mai tan ta’uk Corona
Sira halai subar hosi País Afetadu
Sira halai mai tan lakohi lakon
Atu di’ak ka at hela ita rain
 -
Iha ita balun mak lakohi simu sira
Lakohi sira atu aumenta tan moras
Nu’udar Poeta ha’u apoia sira
Atu di’ak ka lae, sira ita oan.
 -
Tan de’it Corona dalan sanak barak
Iha dalan legál - iha ilegál
Mundu tomak agora "Lutu Metan hela"
Bainhira loos bele "Kore Lutu" ne’e.
~::~

Thursday, April 23, 2020

Bainhira Hasoru Fali Malu (e.p 178)

Fahe malu ida-ne’e sente todan duni
Ita balun bá foho, balun metin uma
La halai ba kartús, halai ba virus
Tan Coronavirus ema mate nabnaban.
-
Naha foun ida-ne’e todan tebes duni
Negosiante ki’ik fila-liman la folin
Fila-liman la folin, tan Estadu Emerjénsia
Sasán la folin, halerik husu tulun.
-
Ne’e mak Funu Mundial Datoluk nian
La mate ba kilat mate ba COVID
Kada loron ataka ema, atus ba atus
Ataka ema mate mai, atus ba rihun.
-
Bainhira remata, ita sei haksolok
Maun alin, bin feton hasoru hikas malu
Sei hakoak malu ho matanbeen
Matanbeen lunturu no haksolok.
-
Atividade komérsiu sei loke hikas
Komersiante lokál hasoru fali malu
Hasoru fali malu ho negósiu baibain
Negósiu baibain moris foun fali.
-
Eskola sira kulapur hotu, sei manas fali
Profesór estudante sei hasoru malu
Atividade kontinua hanesan baibain
Resintu eskola nian rame foun fali.
-
Atividade relijioza la’o normal
Sarani sei haksolok bá Igreja
Iha Misa laran ita sei kaer-liman
Hadame malu fali ho Kristu nia Paz.
~::~

Wednesday, April 15, 2020

Tenke Ta’uk Tenke Mós Pániku (e.p 177)

Situasaun tama ona perigu nian
Pasiente Corona aumenta tan
Odamatan fronteira taka la metin
Loke taka, tama sai, taka la metin.

Keta sujere atu “lalika pániku”
Pesti foun ida-ne’e perigozu tebes
Ita ema tenke ta’uk tenke mós pániku
Tan de’it la pániku ema barak hetan corona.

Seguransa kontrola tama kintu kantu
Hakarak ita ema livre Corona
Populasaun tenke hela metin iha uma
Metin iha uma, subar metin ba corona.

Bainaka rai-li’ur tama mai, tama KUARENTENA
Hotél KATUAS loke liman ho domin simu bainaka
Klínika naran Vera Cruz fatin IZOLAMENTU
Pasiente infetadu tama ho ESPERANSA.
~::~


Nota: mensajen “lalika pániku”, (ne’e sala!)

tenke ta’uk tenke mós pániku (ne’e mak loos!)

Friday, April 10, 2020

Tempu Sama Hare iha Manatuto - ili Rentau (e.p 176)

Oras sama hare - iha ili Rentau
Nahe hare ho kain - ba biti boot
Feto mane hamutuk - sei kaer liman
Kaer liman hadulas - hodi hananu
Hananu ho Galolen - hodi sama hare
Fetorán mane klosan - rame liután.

Hananu hahú - ho refraun
“Ina Noi ye - go to’un ti ga mai”
“Noi Ina Noi ye - go to’un ti ga mai”
Kantiga oioin - tutan ba malu
Sama hare haksolok - to’o rai naroman
To’o rai naroman - tuir lisan rai nian.
~::~

Tuesday, April 7, 2020

Iha Uma De’it Tanba Ta’ut Corona (e.p 175)

Na'i Lulik nu’udar bibi-atan di’ak
Harohan mai ami bibi oan sira
Rai lulik uma-lisan, rai ne’e nian
Nu’udar lutu, satan balada fuik

Corona matan bubu buka han ema
Uma lisan rai ne’e, sei la fó biban
Loriku rai dok buka dik funan
Kakoak uma let la fó fatin.

Odamatan igreja taka ba sarani
Taka netik sarani, la tuir misa
Loron Páskoa to’o mai, iha uma de’it
Sunu lilin Páskoa nian, iha uma de’it

Bee-sarani malirin la da’et mai
La da’et mai tanba la hakat bá
Ida-idak sunu lilin iha uma de’it
Simu bénsaun Páskoa nian, iha uma de’it.

Tan de’it corona, hakat la luan
Hakat la luan, tan ta’uk ó corona
Ema hotu hakarak hetan moris naruk  
Hakarak moris naruk, iha uma de’it.
~::~

Wednesday, April 1, 2020

Stay Home (e.p 174)



Stay Home

Bem vindo Um de Abril
Ó to’o mai lori mós lia-loos
La lori lia bosok - lia piadas
Maske ohin dia un - loron bosoktén
Stay home tiha de'it - lia la kona
Hakmatek ó uman - hein lia foun
Hasees-an tiha - hosi Covid dezanove.
~::~

Friday, March 27, 2020

Ha’u-nia Doben Morena Sees ba Corona (e.p 173)

Tan de’it Corona ita la hasoru
Loja sira Dili laran odamatan taka
Estrada badín ema la rame
La’o iha estrada la hasoru malu.

Estadu Emerjénsia aplika ona
Labele tur grupu lurón ninin
Evita Corona da’et ba malu
Kuidadu Corona da’et ba doben.

Corona da’et mai, la hosi anin
Corona belar an, hosi liman-fatin
Labele re’i malu ka kaer liman
Obriga ita ho distánsia sosial.

Estudante oan sira halai mohu
Tabele ba bus halai bá foho
Halai bá foho tan ta’uk Corona
Corona da’et mai tama ho silénsiu.

Laiha lian, laiha tarutu
La’ós kilat, la’ós rama Ambon
Nia mosu mai la husu lisensa
Nia tama mai nu’udar na’oktén.

Nia hakarak liu mak rai malirin
Nia ta’uk liu mak rai ne’ebé manas
Karik doben Morena hetan Corona
Bok-an ho rápidu bá hasoru médiku
Ha’u-nia doben Morena ó iha-ne’ebé?
~::~

Sunday, March 22, 2020

Pasu Preventivu hodi kombate Corona virus


 
Pasu Preventivu hodi kombate Corona Virus

Bafa ai-bakmoruk nia sos ho bee manas nakali, kanuru han 1 ba kopu isin 3 ka 4, kopu 1 bele fahe ba labarik na'in 3 ka 4, no kopu ida fahe ba ema adultu na'in-2. Loron 1 hemu dala-2 iha dadeer no kalan. Nia nesan bele kahur ho bee morna hodi kose ba isin, susuk sei la mai besik ita. Karik sente laran kman bele koko rasik hahú ohin. Info idatan mak baukmoruk bele hodi kura moras oioin. Esforsu hotu bele la'o ho susesu bainhira akompaña ho boa vontade.

Saturday, March 21, 2020

Hadomi Ita-an To’o Ema Seluk (e.p 172)

Maluk, ó di’ak ka lae
Semana ida ona la rona is
Maluk, ó iha-ne’ebé
Semana kotuk iha loos ne’ebé
Kadalak suli mutu sai bee inan
Tama mutu suli tun sobu sidade

Maluk, ó iha-ne’ebé
Dezastre naturál sobu ema nia uma
Pesti foun CORONA ameasa mundu
Mundu tomak haksumik buka defeza
Defeza ba povu ba maun alin.

Maluk, ó sente oinsá
Ha’u fuan ki’i no ta’uk tebes
Hasoru malu karik keta kaer liman
Tabe de’it hosi dok la besik malu
Aimoruk seidauk iha keta haluha Orasaun 
Ita Fé mak forte Corona sei la tama.

Maluk, keta haluha tau maskra
Fase liman ho sabaun molok atu han
Hanorin ita oan no maun alin
Hadomi ita-an to’o ema seluk.
~::~

Thursday, February 27, 2020

Kameli Morin (e.p 171)



Kameli Morin
-
Kameli tahan lotuk, naran oioin
Abut hosi rai Timor, morin lemorai
Nia morin lemorai, futar rai nian
Futar rai nian, mina-morin rai ne'e.
~::~

Nota:
Ai-kameli tahan (Tetum)
Folhas de Sândalo  (Português)
Sandalwood leaves (Inglês)
Daun Cendana (Indonesia)

Ha'u orgullu tanba ita-nia rain iha Ai-horis ida ne'ebé avó beiala sira hanaran "Ai Kameli". Dezde tinan rihun-6 (6000) liubá nogosiante Xineza sira hakur tasi mai buka nia. Ita-nia avó beiala sira mesak analfabetu no laiha koñesimentu kona-ba ai-horis ida-ne’e entaun sira fa’an ba Xina oan sira hodi troka de’it “hena no aihán”. Tanba ai-kameli moris iha rai Timor laran tomak hahú hosi lorosa’e to’o loromonu NTT nian, entaun Indonézia bolu ilha Timor nu’udar ilha de sândalo (pulau cendana). Oras-ne’e iha ONG balun mak hahú enkoraja populasaun atu hadomi, valoriza no kuda ai-kameli tanba iha valór boot no folin karun. Iha tempu okupasaun Indonézia, iha fábrika mina-morin Ai kameli iha subida Fatu-Ahi nian ne’ebé oras-ne’e abandonadu. 

Wednesday, February 19, 2020

Dalan Klot Ba Ema Ki'ik (e.p 170)

*
Foin book-an - sira 'trava' netik
Foin hakat pasu rua - sira 'selok monu' tiha
Dalan atu naruk - sira 'hakotu' uluk
Tempu atu luan - sira 'habadak' tiha
Ata oan ki’ik - book-an 'labiban'.
**
Vendedór ambulante -  movimenta tuir oras
Toka nia múzika - dada atensaun
Kompradór atu sosa - sei dada is
Sasán folin sa’e - doit rahun la to’o
Doit rahun la to’o - tan dolar la sirkula
***
Vendedór iha merkadu - habai-an ba loromatan
Hein kompradór - mai fihir nia sasán
Fihir netik ba - la hola mós la buat
Fihir barak liu - sosa mak uit
Sosa mak uit – tan tuir kapasidade.
****
Pasiénsia de’it ona - simu realidade
Programa tun mai - sira Xumba tiha
Orsamentu la Pasa - tan de’it Ambisaun
Iha leten - Xumba OJE
Ata oan iha kraik - hakat dalan klot.
~::~

Saturday, February 8, 2020

Tansá La hamutuk (e.p 169)

To’os boot imi kaer Tinan Rua laran
Aihoris fuan laek batar boen hotu
Serbisu Tinan Rua folin laiha
Atu tama Tinan Tolu imi fahe malu.
-
Fahe malu tan de’it la rona malu
Fahe malu tan de’it buat laek ida
Imi koko hatudu komedi furak
Parente rai dok rona hamnasa
-
Iha leten hatudu imi-nia jeitu
Ema ki’ik iha kraik, haree laran moras
Laran moras tan imi la loke laran
Tinan Rua kaer to’os kaer saugati.
~::~