Viola talin kotu - sei bele tutan
Kartaun Vasina sai arkivu
Rekadu, dadolin ritmu Timur nian, mai ita haburas ita Lian Tetun, mai ita banati Tetun INL.
Viola talin kotu - sei bele tutan
Kartaun Vasina sai arkivu
Komunidade Laclubar iha Dili hosi suku Manelima no Orlalan ein-espesial
aldeia Futumanuk, Kalohan, Amanún, Le’i no Torilalan hala’o Sorumutu daruak iha
Salão Paroquial Becora iha Sábadu, 14 de Agostu horisehik hodi harii Komisaun
Organizadora ba Ordenação Sacerdotal ba Diácono Carlos Roben Pereira (on-mane
kawa’ik hosi Sr. Manuel Abrão Roben [maktoban_hosi aldeia Amanún] no Sra. Rosa
Pereira hosi aldeia Futumanuk). Ordenação sei realiza iha 22 de Outubro 2021
iha Catedral Dili.
-
Bazeia ba observasaun katak, maluk barak mak la marka
prezensa tanba falta informasaun. Diácono Carlos ho nia kolega na’in-3 mak
hetan Ordenação Diaconal direta hosi Amu Papa iha Vaticano tinan kotuk, no sira
fila-hikas mai Timor iha meadu fulan Jullu kotuk foin lailais, no tuir programa sira-na’in 4 sei ordena
fulan oin nu'udar mensiona iha leten. Sorumutu da-haat sei realiza fali Sábado
oinmai (28-8-21) iha fatin hanesan.
-
Sorumutu da-haat atu diskuti fali kona-ba
Missa Nova no Missa ba Laclubar tanba Amu Pároku hakarak atu “Amu foun” bele selebra Missa Nova
depoizde fulan 1. Nune’e Komisaun Organizadora tetu hamutuk katak labele demora tanba iha Novembru nia laran Laclubar
sei hasoru udan tinan, no sei difikulta sarani sira atu partisipa misa. Ho nune’e,
informasaun kona-ba Missa Nova seidauk iha serteza tanba sei rona hikas hosi
Amu Pároku Becora.
-
Ema hotu oras-ne’e
- moris ho ta’uk
Foho Maubere ho nia istória metan no mutin
Foho Maubere situadu iha posto Administrativo Laclubar no pertense ba suku Batara. Iha foho 3 mak Maubere, Kehatu no Lianbau mak forma hanesan letra U hodi fó salvaguarda ba posto administrativo Laclubar hodi hateke tuun ba tasi liuhosi foho Henuk. Dalabalu ema hanoin katak naran Maubere foin mosu iha tempu rezisténsia, maibé lae, Maubere nia naran dezde avó beiala sira. Maubere mós iha nia istória balun mak interesante atu haktuir ba ema foin-sa’e sira. Iha istória furak atu rona no iha mós istória metan ne’ebé mosu nu'udar konsekuénsia hosi funu ukun rasik-an ida-ne’e. Maubere mós bele dezenvolve ba fatin TURIZMU ho nia paizajen furak ne’ebé iha.
Metan
Hosi parte metan, iha inísiu fulan Janeiru 1979, militár Indonéziu kaptura
família Prezidente Nicolau Lobato nian hodi bá oho no hakoi hamutuk iha rai-ku’ak
ida, iha postu vijilánsia Maubere 2 (militar Indonesia hanaran Pos Maubere Dua). Família ne’ebé TNI oho mak: Prezidente
Nicolau nia Inan doben Felismina Alves Lobato, alin feto Madalena Lobato (Anena), alin mane ikun Azé Lobato, no feto ida tan mak lahatene nia identidade (deskonfia nu'udar prezidente nia kaben). Sira-nia restus
mortais rekolla ona iha Maiu 2002 no lori bá haloot iha Leorema Bazartete.
Mutin
Hosi parte mutin, hori tempu uluk Avó na’in-2, ida hosi Ma’abat Manatuto, ida fali hosi Batara Laclubar. Sira na’in-2 hamutuk ho katuas lia-na'in na’in sira halo akordu ida, karik avó Ma’abat mak manán nia manán tiha foho Maubere, karik avó Batara mak manán, nia manán tiha Masin Balak Manatuto. Kompetisaun hahú hosi Balak Manatuto, avó Laclubar tuur la hatais faru hodi habai-an hahú hosi loromatan sa’e to’o loromatan monu, no nia konsege duni habai-an loron tomak lahetan dezafiu. Tuir fali avó Ma’abat bá toba iha foho Maubere tutun la hatais faru nein taka manta. Avó Laclubar prepara duni uma oan ida ho hadak au matak, didin ho tua tahan matak. To’o kalan boot, testemuña hosi fatin 2 Ma’abat Laclubar bá haree no avó Ma’abat hasan toos ona koalia ladi’ak, nune’e, avó Laclubar hakfodak hodi hasee ho lian galole hanesan Apati: Auwoh…! Amaretik Lin Taik Ba! (Amaretik Lian Laiha Ona), nune'e foho Maubere tenke metin nafatin, no Masin Balak Manatuto tenke tama ba Laclubar nia liman. Dadersan loromatan sa’e, avó Laclubar hamriik iha Maubere tutun hateke ba Manatuto hodi dehan ho lian Galole: Ga abrii nai huhun naon tun tasi, Naon batak ba masik lidar e taik, Naon batak ga masik sani e taik (ha’u hamriik hosi foho tutun hateke tuun tasi, haree to’ok ha’u-nia masin te’in ka lae, haree to’ok ha’u-nia masin nono ka lae).
Agrikutura
Xefe Suku Batara Tomás Pinto ho nia kriatividade no esforsu tomak, nia konsege harii Kooperativa Kafé ida ho naran “Wild Coffee of Maubere Mountain”. Kooperativa ne’e hamriik iha Associação Café Timor nia mahon. Ha’u konsege dadalia uitoan ho Xefe Suku Batara iha 23 de Dezembru tinan kotuk iha CCD, nia haktuir katak bainhira COVID-19 seidauk tama, kuaze kada semana vizitante sira bá hasoru nia no hakarak sa’e ba foho Maubere tutun hodi haree paizajen furak Maubere nian.
Aleinde foho Maubere, vizitante sira mós hakarak vizita "Hospital Saúde Mental" ne’ebé lokalizadu iha suku Batara. Iha-ne’ebá bele kura moras mentál no TBC. Karik belun sira sente sintomas ruma bele hakat liubá hodi haree ho matan kaer ho liman._