Friday, September 7, 2012

Vizita Hilarry Clinton mai Timor-Leste




Kaer liman de’it ba lalika re’i!
-
Hillary Clinton hala’o vizita mai Dili Timor-Leste (6 Set.2012), hodi haree situasaun rai laran no hodi hametin liután relasaun entre país rua. Depoizde hasoru malu ho Primeiru Ministru no Membru Governu sira, Hillary mós ba vizita Kooperativa Kafé Timor.

Thursday, September 6, 2012

Dezenvolvimentu Oinsá mak ita hakarak

Governu ida ukun, sai tiha ida troka fali, sai tiha ida troka fali, maibé ninia lala’ok hanesan de’it, sira promete katak atu hadi’a povu nia moris maibé realidade ita ladún haree, povu ki’ik halerik nafatin ba ESTRADA no BEE-MOOS, SASÁN FOLIN KARU, no seluk tan. Estrada ku’ak kintu-kantu , sira só hadi’ak estrada prinsipál sira iha kapitál Dili maibé sira la tau-matan ba bairru sira hanesan Taibese, Vila Verde, Tuana-Laran, Matadouru etc. Sa tan estrada sira ba distritu to’o sub-distritu nian. Ho ida-ne’e ha’u sujere ba Governu liuhosi Ministériu Obras Públika atu kria mekanizmu ida hodi harii Ekipa Manutensaun ida atu nune’e bainhira estrada ruma ku’ak ka kotu tanba dezastre naturál ekipa Obras Públika ne’e bele ba hadi’a ho imediatu. Lalika hein loloos tender para kompañia sira tenke hadau malu ba hatama lai proposta, bainhira mak hetan aprovasaun, no bainhira mak kompañia vensedór ba tender ne’e bele tun ba hadi’a. Prosesu ne’e han tempu liu no halo povu halerik ba beibeik. Se lae Governu bele harii uma andár be boboot mós povu ki’ik sira sente benefisiáriu ba sira seidauk iha. Povu haree liu ba estrada atu nune’e sira bele hadi’a sira-nia moris liuhosi atividade merkadoria. Estrada no bee-moos mak ezijénsia boot povu nian.

Tuesday, July 24, 2012

Hakmatek hodi Hein Rezultadu Kintu Governu Konstitusionál

Depoizde Eleisaun Parlamentár, mosu fali violénsia tuda karreta iha Dili laran liuliu iha Estrada Komoro to’o rotunda Lafatik, no joven ida mak membru PNTL tiru mate iha Hera, insidente ne’e mosu ho espontánea tanba linguajen ne’ebé fó-sai husi konferensista CNRT nian durante sira-nia konferénsia (15/07) ne’ebé realiza hodi deside atu kaer governu.

Oras-ne’e situasaun kalma ona hodi hein rezultadu husi AMP foun atu forma Kintu Governu Konstitusionál. Tuir Estrutura Provizóriu ba 50. Governu Konstitusionál, iha Ministru no Sekretáriu Estadu total na’in-41, maibé seidauk iha naran ba Sekretáriu Estadu Dezenvolvimentu Rurál, Sekretáriu Estadu Meiu Ambientál, no Sekretáriu Estadu Pekuária. Ita espera katak bele nomeia lalais ema ruma no desizaun ne’ebé fó-sai mai sei labele hamoris fali violénsia, ita hotu tenke hakmatek hodi simu rezultadu finál ne’e.

Tuesday, July 3, 2012

Vota ho Dame no Konxiénsia!

Falta loron ida kampaña Parlamentár atu remata, hodi deskansa loron rua, hafoin ita vota ba ita-nia kandidatu sira iha Sábadu, loron 7 Jullu 2012, falta loron haat [(L-4) (H-4)]. Mai ita hotu vota ho dame no konxiénsia. Lalika tabele natoon ba lider ne’ebé hamaus door povu maibé la kumpre sira-nia promesa no la satisfás povu nia hakarak. Haree ba realidade, sira ezekuta duni orsamentu tuir planu? Sira hala’o duni dezenvolvimentu tuir sira-nia promesa sira iha kampaña 2007? Sira kombate duni korrupsaun? Sira kaer duni membru Governu ne’ebé na’ok 50 séntimus? No jeralmente sira responde duni povu kiak nia nesesidade ka lae?

Ita mós presiza tetu lider balun ne’ebé haksoit tun-sa’e husi partidu ida ba partidu seluk hanesan pimpóng, hanesan ai-kakeu ne’ebé bainhira anin huu ba tasi nia monu ba tasi no bainhira huu ba foho nia monu ba foho. Lider plimpláng hanesan ne’e laiha responsabilidade morál no sei hamonu povu ki’ik ba rai ku’ak. Mai ita hili partidu ho lider ne’ebé iha responsabilidade no iha domin ba povu! Mai ita hotu vota ho dame no konxiénsia! Keta haluha vota ba númeru partidu ne’ebé ita gosta! La’ós tanba nia bonitu maibé tanba nia iha responsabilidade.

Tuesday, June 19, 2012

Kampaña ba Eleisaun Parlamentár

Kampañaba eleisaun parlamentár oras-ne’e la’o nafatin tama-sai distritu / sub-distritu iha territóriu laran tomak. Ho liberdade espresaun no liberdade ba eskolla ne’ebé luan tebe-tebes ba sidadaun TL, oras-ne’e partidupolítiku mós barak tebe-tebes. Iha lider partidu balun mak ko’alia kapás tebes tuir realidade no planeamentu partidu nian ne’ebé furak tebe-tebes, karik nia manánnia sei dezenvolve TL sai furak liután no povu bele hetan benefísiu no moris ho hakmatek. Nuentantu iha mós lider partidu polítiku balunne’ebé koitaditu tanba ko’alia mak hanesan hahán ka modo-been ida karik bele dehan isin laiha,been mak barak (isin taik naran wen).

Friday, May 18, 2012

Vinte de Maiu 2002-2012 (Espresaun Poétika LXXVII)

Loron restaurasaun independénsia
Harii podér fó responsabilidade
Tinan sanulu ona iha bandeira RDTL nia mahon
Tinan sanulu ona Timoroan moris ho identidade
Tinan sanulu ona mak mundu rekoñese
Independénsia kompleta ona ba dékada ida

Maske knaar governu seidauk belar ba povu tomak
Maske seidauk hamidar povu nia fuan
Maske roman foun seidauk leno didi’ak povu nia dalan
Uitoan ka barak ita hetan ona
Di’ak ka at ita haree ona
Midar ka moruk ita koko ona.
Mai hotu hakilar, viva Timor-Leste!
Ukun-an dala-ida ukun ba beibeik!
~o0o~

Thursday, May 17, 2012

Estrada Kotu Susar Liután (Espresaun Poétika LXXVI)

Estrada nakfera naksobu to’o rai monu
Rai monu rai kotu lemo rai laran.
Fó terus ba povu hodi fila liman
Fó terus ba ita la’o bamai.
Fó susar ba ita povu kiak matan
Fó todan ba ita povu terus na’in.

Koitadu hela ona, kasian hela ona
Halerik hela ona, dada is hela ona.
Xapeu Osamean tilun diuk tiha
Nonook la liga finje lahatene.
Nonook nafatin terus liután
Hetok tan nonook todan liután.
~*0*~

Friday, May 4, 2012

Tansá Demokrasia moris la buras (Espresaun Poétika LXXV)

Ha’u laran susar ba Demokrasia la loos
Nu’udar fatuk boot satan netik nia
Nu’udar mota boot hakur labele
Ha’u laran susar, tan ita-boot la tane metin
Ha’u laran susar, tan ita-boot habeik hikas povu

Iha biban ne’ebé povu matan nakloke no implementa ona
Iha biban ne’ebé povu espresa ona ideia ho livre
Iha biban ne’ebé mundu hatudu ona liman fuan boot
Iha biban ne’e duni ita-boot sobu hikas nia
Iha biban ne’e duni ita-boot harahun nia
Iha biban ne’e duni ita-boot la respeita nia
Nu’udar ai-funan, namlaik hikas

Povu hakfodak… halerik… husu tansá sai nune’e?
Tansá la hadomi rai ida-ne’e?
Tansá la respeita povu ida-ne’e?
Tansá demokrasia moris la buras?
Tansá? T-a-n-s-á-? Oh Tan…sá…?
-*-

Friday, March 16, 2012

EleiSaun PreZiDenSiál LoRon IDaTan

Kandidatu 12 mesak Timoroan
Manán ka lakon ita hotu nian
Husi tasi to'o foho mesak Timoroan
Manán ka lakon mesak ita nian

Aban, Sábadu, loron 17 fulan Marsu tinan 2012, sidadaun Timoroan tomak sei hadeer hamriik hodi espresa sira-nia direitu liuhosi eleisaun Prezidensiál. Eleisaun ne’e hodi fó biban ba ita hotu atu hili ita-nia Prezidente da Repúblika foun ba dala tolu dezde ONU tau-matan ba ita durante tinan sanulu resin-tolu, sura husi tinan 1999 depoizde Referendu ka konsulta populár no pro-independénsia mak manán iha biban ne’ebá.

Aban, ita hotu sei hili ita-nia Prezidente da Repúblika ka Xefe Estadu foun. Sei iha Kandidatu Prezidente da Repúblika na’in-12 mak hanesan: 1. Manuel Tilman, 2. Taur Matan RUak, 3. FG Lu-Olo, 4. JR Horta, 5. Rogerio T. Lobato, 6. Angelina Pires, 7. Maria do Ceu, 8. Lucas da Costa Rama Metan, 9. José Luis Guterres, 10. Francisco Gomes, 11. Abílio de Araújo, 12. Francisco Xavier do Amaral (kanseladu) no 13. Fernado Lasama.

Tuir observadór internasionál, sei iha kandidatu TOLU de’it mak sei hadau malu ho votus boot, sira na’in-tolu maka: (1) Prezidente atuál José Ramos Horta, (2) Prezidente FRETILIN atuál Francisco Guterres Lu-Olo, no (3) Eis Komandante Jerál F-FDTL Taur Matan Ruak. Entre sira na’in-tolu ne’e sei iha kandidatu rua de’it mak bele tama fali iha eleisaun segunda Ronda. Mai ita hotu hili ho konxiénsia no laran haksolok. Kandidatu 12 ne’e mesak Timoroan, manán ka lakon ita hotu nian.

Thursday, March 15, 2012

Korrupsaun Katak Sa (Espresaun Poétika LXXIV)

Emboot kaer ukun kaer ho na'ok 
Kaer ho na'ok tan tur fatin di'ak
Tur fatin di'ak hodi halo tuir gostu
Sente gostu naresin haluha rai.

Emboot kaer ukun, habokur nia membru
Justisa hakdasak la'o la justu
Dezenvolvimentu hakdasak mudansa laek
Korrupsaun moris mai belar liután

Povu ki'ik halerik terus nafatin
Halerik beibeik terus nafatin
Terus nafatin tan Boot taka matan
Boot taka matan tan domin la forte.
~o0o~

Friday, February 17, 2012

Hili Nia Hili Fini Foun (Espresaun Poétika LXXIII)

Ba Eleisaun Prezidensiál

Hili Nia Hili Fini Foun

Hili nia nu’udar hili fini foun
Tau fiar ba nia atu tau-matan
Kumu metin ita rain kaer ita tomak
Tane sa’e rai ne’e ba mundu matan.
~o0o~

Eleisaun Prezidensiál Besik Rabat Ona

Oras-ne’e ita iha faze preparasaun ba eleisaun prezidensiál no parlamentár. Eleisaun prezidensiál sei hahú daudaun iha fulan Marsu nia laran hafoin eleisaun parlamentár nian. Ita iha kandidatu na’in-13 de’it tanba kandidatu ida la prenxe kritériu. Kandidatu na’in-13 ne’e kompostu husi kandidatu ne’ebé nomea husi partidu polítiku sira, nu entantu kandidatu balun mosu nu’udar independente, la lori bandeira ka símbolu ruma. Iha kandidatu ida mak moras todan hanesan Francisco Xavier do Amaral (eis primeiru prezidente RDTL), embora ho moras todan mas nia prenxe duni kritériu CNE nian, tanba CNE nia regulamentu laiha limitasaun ba ema ne’ebé moras mentál no fízika. Iha fali kandidatu balun ne’ebé maske ita haree saudavel loos maibé isin sei kanek hela tuir konsekuénsia situasaun iha rai laran. Iha kandidatu balu mak rega makaas maibé implementasaun laiha. Tan ne’e nu’udar sidadaun, tenke loke matan ho didi’ak.

Eleisaun prezidensiál sei hala’o ba faze rua. Primeira faze, kandidatu hotu-hotu sei kompete buka votus, hafoin bainhira laiha kandidatu ida mak manán absoluta entaun sei mosu fali eleisaun ba segunda faze hodi ta’es tan kandidatu na’in-2 ne’ebé sira-nia votus boot liu.

Mai ita hotu partisipa ho laran malirin no fuan haksolok hodi hili rasik ita-nia kandidatu tuir ita-nia hakarak. Hili rasik kandidatu ne’ebé saudavel, forte no responsavel hodi ukun rai Timor doben sai dezenvolve liután.