Thursday, May 13, 2010

Pakote Referendu Loke Ita Matan (Espresaun Poétika LVII)

Projetu oioin folin laiha
Nadodon tun mai folin laiha


Ema hotu la haksolok ba planu ne'e
Halo ema mukit liu, tan planu ne'e



Ita bele hakilar to’o lian maran
Seidauk rezolve problema sira



Ita bele tanis tan to’o matan bubu
Seidauk fase hotu problema sira


Pakote referendu folin laiha
La hun la dikin naran laiha.
~o0o~


Wednesday, April 28, 2010

Ha'u Ema Loli-na'in (Espresaun Poétika LVI)

Ha’u ema ki'ik rai ne'e nian
La lakon direitu hodi espresa
Ha’u ema baibain ema rai ne'e
Nu'udar loli-na'in ema Poeta  

Loli musan semo ba hodi hamaus
Loli musan suli ba hodi hamidar
Hamaus ó neon hodi tau domin
Hamidar ó domin hodi haknaar.
~o0o~

Thursday, April 22, 2010

Ha'u-nia Belun iha Governu {Espresaun Poétika LV}

Serbisu didi’ak foti ita rain
Bok-an badinas la'o ba oin.
Karreta estadu fasilita Belun
Tau númeru ho G fó-tulun Belun.
Keta baruk resik keta sura kolen
Hatudu domin haburas dixiplina.
Rai Timor doben - Rai doben Joven
Tau matan didi’ak hodi bali nia
Keta tenik nafatin hodi sobu nia.
Hametin unidade haburas domin
Tuba forsa hamutuk tane ba leten.
Keta tur bilán hodi tane hasan
Mai hotu haka’as dudu ba oin.
~o0o~

Wednesday, April 21, 2010

Udan {Espresaun Poetika LIV}

Kalohan mahar mai taka rai metin
Udan turu xuviska lemo rai laran
Rai dodok monu tun iha fatin balun
Estrada satan netik komunikasaun.
-
Bee kanu nakotu balun entupidu
Bee sa'e harahun sobu komunidade
Ponte tohar naba-naban iha rai ne'e
Ema sai ladi’ak laran sai susar
-
Susar hetan asesu ba bee-moos
Susar halo viajen sai bá foho
Moris ema nian la hakmatek
Dezastre mundu nian afeta povu
Hatudu mai ita susar oioin
~::~

Tuesday, April 20, 2010

KAK {Komisaun Anti Korrupsaun} Espresaun Poétika LIII

"Na’i KAK sira"

KAK,
Ó moris mai hodi kak lerek sá
Ó mosu mai hodi ke’e lerek sá

Ó moris mai nu’udar kortina
Hodi sai abrigu subar nia oin
Hodi tiru la kona si’ik la hetan

Ó mosu mai nu’udar ai-moruk
Hodi kura nia kanek sai ba fitar
Hodi subar nia fo’er sai ba moos
۩۩۩۩۩۩۩۩۩۩۩۩۩۩۩۩۩۩۩۩۩

Na’i Korruptór {Espresaun Poetika LII}

Tolera beibeik buras nafatin
Hasé beibeik halo nafatin
-
Hetok ema protesta buras liután
Hetok ema kritíka moris liután
-
Protesta daudaun lamas daudaun
Kritika daudaun na’ok daudaun
-
Lamas daudaun hamahar ó-nia bolsu
Na’ok daudaun haték ó-nia kabun
-
Bolsu nakonu hodi lamas beibeik
Kabun sai tek hodi na’ok nafatin
~::~

Prezidente da Repúblika - Hametin Pás no Unidade Nasionál (Komentáriu)

Diálogu Aberta Prezidente da Repúblika ho Tema “Hametin Pás no Unidade Nasionál” iha Distritu Manatuto ne’ebé foin lalais ne'e hala'o iha Sub-Distritu Laclubar

Populasaun Distritu Manatuto inklui Sub-Distritu 6 hanesan Sub-Distritu Manatuto Vila, Laleia, Lacló, Laclubar, Soibada no Natarbora konsentra hamutuk iha Sub-Distritu Laclubar iha loron Sesta 16 Abríl 2010, hodi hato’o sira-nia preokupasaun ba Prezidente da Repúblika ho ninia kometiva sira. Ekipa Prezidente da Repúblika kompostu husi Prezidente da Repúblika, Vise Ministra Saúde, Sekretáriu Estadu Obras Públika, Sekretáriu Estadu Eletrisidade - Água i Saneamentu, Diretór STAE no Vise Sekretáriu Estadu Agrikultura nian. Reprezentante husi Sub-Distritu 6 hato’o sira-nia Preokupasaun barak kona-ba: Estrada nu’udar Média Komunikasaun Prinsipál nian ba Transporte Terrestres, Merkadu, Rede Satélita Timor Telekom, Agrukultura, kestaun Karreta Ambulánsia ho kuda hodi fasilita médiku sira ba área rurál, Salaun Sorumutu Sub-Distritu nian, kestaun idozu no Antigus Kombatentes, nst.

Prezidente Repúblika husu ba Membru Governu sira atu tau atensaun no halo vizita regulár ba Distritu no Sub-Distritu sira, tanba tuir realidade membru governu sira barak maka hakarak liu ba vizita Distritu Surabaya, Distritu Denpasar no Distritu Singapura, no sira barak gosta ba "Kumu Isin" iha Distritu Surabaya, ha’u la hatene ba "Kumu loos isin ka kumu buat seluk, heheheh" Prezidente da Repúblika hatutan tan nune’e hodi hamnasa. Prezidente da Repúblika hatutan tan katak (OTF-2010) Orsamentu Tinan Fiskál 2010 ne’e boot tebe-tebes maibé la hatene loos osan sira-ne’e ba para hotu iha ne’ebé, tan ne’e Emboot Estadu ne’e deklara tan katak nia sei Veto OTF-2011 bainhira nia haree la tuir nia hakarak. Emboot kompara mós governo Indonézia ne'ebé halo estrada iha tinan 20 ona sei bele dura nafatin to'o agora, maibé estrada ne'ebé governu TL halo foin tinan 1 de'it naksubu ut fali ona.

Ho nune’e ita bele analiza katak Prezidente da Repúblika mós rekoñese katak Governu AMP maka Governu ne’ebé Tolera no Haburas liu Korrupsaun. Projetu konstursaun barak maibé laiha kualidade. Governu AMP laiha MOE, laiha Domin ba Povu no Rai doben ida-ne'e.

Monday, March 22, 2010

Gil, ó-nia domin iha ne'ebé (Espresaun Poétika LI)

MTCI (Ministériu Turizmu, Komérciu no Indústria)
Gil Alves hakarak luta liu ba Komérciu hodi habokur an
Nia haluha tiha Turizmu no Indústria
Nia halo povu ki’ik sai mukit liután
Haluha tiha nia knaar atu dezenvolve Povu
Haluha tiha nia hahalok fo'er iha tempu Rezisténsia

Oh Gil... bainhira maka ó bele iha domin ba Povu?
Povu ki'ik ne'ebé uluk ó la fiar sira-nia luta
Povu ki'ik ne'ebé uluk ó hamutuk ho Bapa hodi sama sira
Oh Gil...?!

Keta Fahe Natón Kilat ba Povu Ki'ik Sira (Komentáriu)

Nu’udar Forsa tantu Polísia ka Militár, sira-nia dever atu defende Povu iha Nasaun Soberanu ida tanba iha Povu maka hodi iha Nasaun la’ós atu defende Fatuk no Ai, ka Kuda ho Karau. Tan ne’e, Polísia ka Militár laiha direitu atu fahe KILAT ba Povu Sivíl sira hodi oho malu. Polísia ho Militár nia knaar atu defende interese nasionál la’ós interese privadu.

Monday, March 15, 2010

Moris iha Mundu hanesan Komedi (lia murak hosi Charles Chaplin)



Moris iha Mundu hanesan komedi

Moris ne’e hanesan komedi ida, ne’ebé la presiza ensáiu.
Tan ne’e, ó bele hananu, tanis, dansa, no hamnasa hahaek
halo buras kmo’ok liután molok kurtina palku nian taka,
no komedi sei remata lahó basa-liman”.-

Liafuan murak hosi Charles Chaplin
Tradus hosi Aquarius vinte tres

Tribunál nu’udar Dasin (Espresaun Poétika L)


Tribunál nu’udar Dasin

Tribunál nu’udar Dasin hodi Tetu
Tetu hodi hatene Loos no Sala
Liafuan nu’udar Ponte hodi liu
Liuhosi dalan Kle'uk ba dalan Loos

Portugés no Tetun mak ita lian
Lia Mutin lia Metan mesak ita lian
Lia Mutin tama mai seidauk todan
Tetu karik ba dasin Metan todan liu

Labele Uza Natoon Portugés iha Tribunál (Komentáriu)

"Preokupasaun Jenerál Taur Matan Ruak nian sai Ita hotu nian"

Ezijénsia husi Jenerál Taur Matan Ruak atu uza lian Portugés iha Tribunál ne’e mós di’ak atu arguidu sira bele inteira liután prosesu julgamentu. Ita hotu hatene katak Tribunal nu’udar Órgaun Soberanu ida hanesan mós ho Lia-Na’in Parlamentu Nasionál sira ne’ebé uza lian Tetun hodi debate LEI sira iha Uma-Fukun, tansá maka Tribunál mós la uza Tetun? Ida-ne’e maka kestaun boot ida-ne’ebé uluk kedas haluha tiha atu dezenvolve. Ha’u pesoál louva jenerál ninia preokupasaun maibé nusa maka uluk kedas la fó ideia ne’e? Tanba karik ha’u lasala, iha ona vítima barak ne’ebé Tribunál viola sira-nia direitu. Iha Arguidu barak maka la hatene ko’alia Portugés ne’ebé pasiénsia de’it hodi hein “Mareta Tribunál” nian tarutu iha meza leten hodi simu sentensa. Tan ne’e, preokupasaun Jenerál nian bele hodi loke Ulun boot Nasaun sira atu keta aumenta nafatin vítima foun iha Tribunál.

Thursday, March 4, 2010

Na'i Ami sei Labarik (Espresaun Poétika XLIX)


Na'i, Ami Sei Labarik

Iha Nasaun joven
Iha Komandante labarik
Iha Hudi labarik
Iha Nuu Labarik
Iha Governasaun labarik
Iha mós Tribunál labarik

Ki’ik Husu Sadere Boot Fase-Liman (Espresaun Poétika XLVIII)

Ema boot dudu ki’ik - tama rai ku’ak
Ki’ik tama rai ku’ak - boot dada-an
Ema boot bolu ki’ik - tama sala laran
Ki’ik husu sadere - boot fase liman
~o0o~

Desizaun Tribunál la Tuir Evidénsia (Komentáriu)





Salsinha hetan sentensa tinan 10 fulan 8, Susar hetan tinan 16, enkuantu Angeliana Pires livre
"Tribunál la justu ba povu-ki'ik"

Tribunál hatún sentensa tinan 8,4 ba KIAK tanba uza kilat ho ilegál iha krize 2006, ida-ne’e maka sei sai hela polémika boot ba povu tomak tansá maka KIAK ema simples ida nu’udar membru eiz-FALINTIL bele kaer fali kilat no kilat ne’e mai husi ne’ebé loos, karik kilat ne’e mai husi emboot ruma entaun sé maka tenke responsabiliza loos? atu tau todan de'it ba KIAK?

Tuir fali, kona-ba Trajédia Onze Fevereiru, sentensa ne’ebé hamonu ba Amaro da Costa alias SUSAR, Domingos Amaral,Gilson da Silva, Paulo Neno Leos, Marcelo Caetano, Gilberto Suni Mota, Joanino Maria Guteres, Egido Lay de Carvalho, Ismail Sansão no ba arguidu Caetano dos Santos sira hotu hetan kastigu tinan 16, ba atentadu P.R iha Meti-Aut.

Iha parte seluk, Salsinha hetan sentensa tinan 10,8 ho ninia kompañeiru sira hanesan: Avelino da Costa, Bernardo da Costa, Alexandre de Araujo, Januari Babo, Julio Soares Guteres, Juliao Antonio Soares, Adolfo da Silva, Raimundo Maia, Gaspar Lopes, Jose Agapito Madeira, Quintino Esprito Santo, Jose Ventura, Fransisco Ximenes, sira hotu hetan tinan 9,4 ba emboskada / asaltu convoy P.M nian iha Balibar, enkuantu Angelina Pires ne’ebé sempre mensiona nu’udar autór ba krime hamutuk ho Tito Tilman, Alfredo Andrade no Joao Amaral hetan liberdade totál tanba laiha evidénsia forte. Sentensa ne’e tribunál hatún ba sira horisehik (Kuarta,3/ 3/ 2010), maibé Angelina Pires seidauk satisfeitu nafatin ba desizaun tribunál ne’e tanba tuir nia katak problema ne’e tuir loloos tenke envolve mós ho ulun-boot balun iha nasaun ne’e. Bainhira jornalista sira entrevista, nia dehan “Ha’u sei luta nafatin hodi buka lia-loos ba justisa hamutuk ho povu ki’ik sira iha Timor-Leste”, tanba boot sira-nia hahalok povu ki’ik hetan susar, signifika desizaun tribunál la justu tuir komentáriu husi Advogadu Manuel Sarmento ne’ebé nia dehan katak laiha evidénsia ne’ebé forte tanba ne’e sira hirak ne'e seidauk merese atu simu kastigu hanesan-ne’e.

Thursday, February 25, 2010

Prezidente Horta Preokupa ba Free Sex Buras iha TL (Komentáriu)

Imigrasaun Labele Dukur

Prezidente Ramos Horta preokupa loos ho problema free sex ne’ebé buras tebes oras-ne’e, no movimentu droga ne’ebé la’o maka’as iha rai laran, tan ne’e Horta hakarak atu kombate Prostituisaun no Droga. Preokupasaun Horta ne’e hanesan Pozisaun Estadu nian, maibé tuir ha’u nia haree Estadu ho Igreja maka tenke hamutuk hodi kombate Prostituisaun no Droga ne’ebé tama husi rai li’ur tenke prende kedas hodi prosesa, husu ba “Imigrasaun Labele Dukur”, nune’e mós ha’u haree kona-ba Prostituisaun sei susar atu kombate tanba iha ligasaun ho emprezáriu no membru governu barak, ibun dehan hakarak kombate maibé laran lafó, iha kotuk sira sei apoia nafatin.

Wednesday, February 17, 2010

Uma-fukun manas fali ho violénsia (Komentáriu)

Lia-Na'in sira deskute malu to'o ida sai vítima

Kazu deskute ka debate to’o baku malu entre Deputadu sira akontese beibeik iha nasaun barak iha Ázia, n.e. iha Japaun, Koreia, Xina nst, maibé kazu deskute malu horisehik iha Uma-fukun entre Lia-na'in P.D no FRETILIN sai úniku uitoan, tanba liutiha ne’e, joven P.D sira ataka no baku fali Deputadu Osório Florindo iha li’ur. Ida-ne’e maka kazu ne’ebé foin akontese ba dahuluk ba Nasaun Demokrátiku ida hanesan Timor-Leste iha mundu tomak. Ita hotu espera katak kazu horisehik tenke prosesa tuir lei, karik lae ba futuru sei akontese tan kualkér sidadaun simples ida bele kontinua baku fali Deputadu ka membru Governu ruma, nst tuir ninia hakarak.

Thursday, January 7, 2010

Major Ular iis kotu husik hela Kuartél ho Kompañeiru Luta na’in-sira (Tatoli)

Major FDTL Virgílio dos Anjos ne’ebé koñesidu ho naran revolusionáriu ULAR RIHIK, iha kuarta-feira 6 de Janeiru 2010 loromanas mate derepente de’it iha hariis-fatin iha Kuartél FDTL, maske konsege duni lori ba Ospitál maibé destinu reponde oin-seluk. Iha tempu rezisténsia nia sai nu’udar Komandante Rejiaun 2 Zona Leste, ikus liu nu’udar Komandante Rejiaun 4/ Zona Fronteira, iha tempu ukun-an nia deside atu mantein nafatin nu’udar Forsa Defeza, nia simu diviza nu’udar majór ho Kargu Komandante Unidade Pesoál to’o oras ne’ebé nia iis kotu husik hela Kuartél, husik hela nia maluk Forsa no familia tomak (fen-kaben ida ho oan na'in-5), Adeus Major!!!

Wednesday, January 6, 2010

Kazu Delta Nova (Komentáriu)

Primeiru Ministru sai Loyo tiha
.
Kazu Delta Nova ne’ebé rezulta joven ida mate liu, no ida fali kanek todan ne’ebé akontese molok tama tinan foun 2010 halo ema hotu hakfodak, hahú hosi populasaun ki’ik to’o emboot sira. Kazu ne’e akontese iha Segunda-feira kalan molok tama ba loron 29 Dezembru 2009 nian. prezidente da Repúblika JR Horta hato’o ninia kondolénsia ba joven ne’ebé mate hodi husu atu espulsu diretamente no halo lalais investigasaun ida-ne’ebé kle’an ba kazu ne’e. Greogorio Saldanha, Koordenadór Organizasaun 12 Novembru lamenta tebes ba hahalok-at ne’ebé membru polísia sira hatudu iha Delata-Nova foin lalais ne’e. Tuir fali Primeiru Ministru X.Gusmão hato’o ninia kondolénsia hodi hateten katak polísia sira nia atitude ne’e “Halo Ami Loyo Tiha Kedas...” hehe mas Gus kok loyo.......?
.
Tuir fali iha kalan despedida tinan-tuan 2009 no tinan-foun 2010 nian, joven sira-ne’ebé hela iha bairu Komarka kotuk sona mate joven Kulau ida no ikus liu sira baku kanek membru FDTL ida. Joven ne’ebé mate sei iha Ospitál hodi hala’o autópsia enkuantu membru FDTL ne’ebé kanek todan sei hala’o tratamentu iha mós Ospitál Guido Valadadres.
.
Hori kalan liuhusi konferénsia imprensa, Adjuntu PNTL Afonso de Jesus deklara katak kona-ba Kazu Delta Nova, suspeitu sei suspende hodi submete ba investigasaun maibé família vítima sira lakohi polísa rasik maka atu halo investigasaun, sira prefere komisaun independente ida maka atu hala’o investigasaun, oinsá ho ita-boot sira-nia komentáriu?!

Thursday, December 24, 2009

Limpeza Jerál Nu’udar Mensajen Natál nian (Komentário)

“Povu Lakon Konfiansa Tanba Domin ba Sira Laiha”

Governu liuhusi PM ministru Xanana Gusmão ho funsionáriu tomak hosi ministériu oioin hamutuk ho Populasaun iha sidade Dili hori sehik dadeer hahú tuku 7:30 hala’o Limpeza Jerál molok tama Natál. Hosi motor to’o karreta roda haat inklui taxi no mikroleta sira, la halai to’o tuku 12:00 maka foin hahú fali ho movimentu. Situasaun Dili hori sehik dadeersan sai badín no hakmatek loos… ita só haree de’it maka funsionáriu ho povu sira-ne’ebé hala’o limpeza. Ida-ne’e hatudu katak Governu hadomi duni sidade Dili no gosta duni atu haree Dili sai moos. La’os hadomi de’it sidade Dili maibé einjerálmente Governu mós hadomi ninia funsionáriu sira hodi fó saláriu ida ho naran DÉSIMU-TERSEIRU (bonus Natál), ba fulan Dezembru nian.
Limpeza hori sehik ita haree kapáz duni maibé iha buat ida-ne’ebé halo ha’u nia laran la kontente maka: “Polísia sira baku arbiru populasaun sira molok no durante limpeza, ida-ne’e hatudu katak Polísia sira aplika oitoan ditadura Militár” hanesan ita haree iha notísia TVTL kuarta kalan (23,12/09), ha’u pesoál la konkorda ho hahalok hirak-ne’e, “Povu Lakon Konfiansa Tanba Domin ba Sira Laiha”.
Tuir mai iha pergunta ida fali: Seráke Governu hadomi ninia funsionáriu sira, Governu bele hadomi mós ninia povu fila-liman-na’in sira? Sira-ne’ebé fa’an modo-tahan no obralan sira iha dalan ibun ne’ebé fa’an de’it iha loro-laran/ udan-laran hodi tau netik sira iha fatin seguru ruma hodi bele fa’an sira-nia sasán ho konfortu no hakmatek? Karik maka iha domin duni sei realiza, ita hein!!!

Ksolok Festa Natál no Rahun di’ak ba Tinan Foun 2010 ne’ebé sei nakonu ho Pás, Alegria no Dezenvolvimentu.